λατινικα παραθετικα

Τα Παραθετικά της λατινικής γλώσσας

Στα επίθετα της Λατινικής, όπως της Ελληνικής, διακρίνουμε τρεις βαθμούς (gradus).

1) θετικό (gradus positīvus): altus, -a, -um υψηλός, -ή. -ό·

2) συγκριτικό (gradus comparatīvus): altior, altius (§ 40, β) υψηλότερος -η -o·

3) υπερθετικό (gradus superlatīvus): altissimus, altissima, altissimum υψηλότατος, -η, -ο.

Οι καταλήξεις των παραθετικών είναι:

1) του συγκριτικού -ior (αρσεν. και θηλ.), -ius (ουδ.) και

2) του υπερθετικού -issimus, -issima, -issimum.

Οι ανωτέρω καταλήξεις προστίθενται στο θέμα του θετικού (ή της επιθετικής μετοχής), που το βρίσκουμε, αν από τη γενική ενικού του αρσενικού αφαιρέσουμε την κατάληξη -i ή is· π.χ

.

altus	(γεν. alt-i)	υψηλός - alt-ior,	alt-ius, alt-issimus, -a, um (§ 40 β´)·
longus	(γεν. long-i)	μακρός - long-ior,	long-ius, long-issimus,  -a, -um·
brevis	(γεν. brev-is)	βραχύς - brev-ior,	brev-ius, brev-issimus,  -a, -um (§ 40 β´)·
felix	(γεν. felic-is)	ευτυχής - felic-ior,	felici-ius, felic-issimus,  -a, -um (§ 40, γ´)·
prudens	(γεν. prudent-is)	συνετός - prudent-ior,	prudent-ius, prudent- -issimus, -a, -um.

Από τα παραθετικά:

1) τα συγκριτικά επίθετα είναι τριτόκλιτα δικατάληκτα (βλ. § 40, β´)·

2) τα υπερθετικά επίθετα είναι δευτερόκλιτα τρικατάληκτα (βλ. § 38, bonus).

Διαφορετικός σχηματισμός παραθετικών.-1) Έξι επίθετα σε -ilis, τα: facĭlis εύκολος, difficĭlis δύσκολος, similis όμοιος, dissimilis ανόμοιος, humilis ταπεινός και gracilis ισχνός, σχηματίζουν το υπερθετικό με την προσθήκη στο θέμα τους της καταλήξεως -lĭmus:

facilis	(γεν. facili-is)	– facil-ior,	facil-ius,	facil-limus, -a, -um·
similis	(γεν. simil-is)	– simil-ior,	simil-ius,	simil-limus, -a, -um·
humilis	(γεν. humil-is)	– humil-ior,	humil-ius,	humil-limus, -a, -um·
gracilis	(γεν. gracil-is)	– gracil-ior,	gracil-ius,	gracil-limus, -a, -um·
(αλλά nobilis ευγενής – nobilior, nobilissimus κτλ.).

2) Όσα επίθετα λήγουν σε -er (είτε δευτερόκλιτα είτε τριτόκλιτα) σχηματίζουν τονυπερθετικό με την κατάληξη -rimus που προστίθεται στην ενική ονομαστική του αρσενικού:

pulcher	(γεν. pulchr-i)	ωραίος	– pulchr-ior, pulchr-ius,    pulcher-rimus, -a, -um
acer	(γεν. acr-is)	οξύς	– acr-ior, acr-ius,    acer-rimus, -a, um
pauper	(γεν. pauper-is)	φτωχός	–pauper-ior, pauper-ius,    pauper-rimus, -a, -um.

Σημείωση.Και το επίθετο vetus παλαιός (γεν. veter-is) σχηματίζει υπερθετικό σε -rimus: veter-rimus. Του επιθέτου matūrus ώριμος υπερθετικό είναι maturissimus και maturrimus.

Τα επίθετα που λήγουν σε -dicus, -volus, -ficus (σύνθετα με δεύτερο συνθετικό τα ρήματα dico λέγω, facio κάνω, volo θέλω) σχηματίζουν τα παραθετικά σε -entior, -entissimus:

maledĭcus (γεν. maledĭci) κακολόγος,

maledic-entior, -entius, maledic-entissimus, -a, -um

magnifĭcus (γεν. magnifici) μεγαλοπρεπής,

magnific-entior, -entius, magnific-entissimus, -a, -um·

benevŏlus (γεν. benevoli) ευμενής,

benevol-entior, -entius, benevol-entissimus, -a, -um∙

Σημείωση.Κατά τον ίδιο τρόπο σχηματίζονται τα παραθετικά και του επιθέτου provĭdus (γεν. provid-i) προορατικός (provid-entior, provid-entissimus). Ο σχηματισμός αυτός των ανωτέρω παραθετικών είναι κανονικός, επειδή αρχικά ο θετικός βαθμός των επιθέτων ήταν maledĭcens, magnifĭcens, benevŏlens, provĭdens. Του επιθέτου dives πλούσιος (που η γενική του είναι divĭt-is, και με συγκοπή dit-is) παραθετικά είναι divit-ior και dit-ior, divit-issimus και dit-issimus.

 Ανώμαλα παραθετικά

bonus αγαθός - mĕlĭor, -ius καλύτερος - optim-us, -a, -um άριστος·

malus κακός - peior, peius χειρότερος - pessim-us, -a, -um χείριστος∙

magnus μεγάλος - maior, maius μεγαλύτερος - maximu-us,-a, um

μέγιστος·

parvus μικρός - minor, minus μικρότερος - minim-us, -a, -um ελάχιστος·

multi,-ae, -a πολλοί -plures, plura περισσότεροι - plurim-i, -ae, -a

πλείστοι (§ 41, 1, α´, Σημ.).

multum πολύ - plus περισσότερο - plurimum πάρα πολύ.

Σημείωση.Των άκλιτων επιθέτων frugi συνετός και nequam τιποτένιος (§ 42, 1) παραθετικά είναι του frugi: frugal-ior, frugal-ius, frugal-issimus, -a, -um, του nequam, nequior, nequius, nequissimus, -a, -um.

Επίθετα ελλειπτικά ως προς τους βαθμούς των παραθετικών (defectiva gradibus). Δεν έχουν παραθετικά (όπως και στην ελληνική γλώσσα) τα επίθετα που φανερώνουν ποιότητα ή ιδιότητα, η οποία δεν μπορεί να παρουσιάζει διάφορους βαθμούς, όπως είναι εκείνα που φανερώνουν 1) ύλη, π.χ. aureus χρυσός, ferrĕus σιδερένιος, 2) τόπο ή χρόνο, π.χ. marinus θαλασσινός, nocturnus νυκτερινός, 3) μέτρο,π.χ. bipes δίποδος, triennis τρίχρονος, 4) συγγένεια ή καταγωγή, π.χ. paternus πατρικός, fraternus αδελφικός, romānus ρωμαϊκός, 5) κάτι απόλυτο ή άρνηση, π.χ. mortālis θνητός, omnipŏtens παντοδύναμος, immortalis αθάνατος, insōmnis άυπνος κτλ.

2) Δεν έχουν θετικό προπάντων παραθετικά επίθετα που σχηματίστηκαν από προθέσεις ή επιρρήματα (όπως και στην ελληνική γλώσσα):

(citra από δω, μέσα)	- citerior πλησιέστερος,	citĭmus	εγγύτατος
-------------	- deterior χειρότερος,	deterrĭmus	χείριστος
(intra εντός)	- interior εσώτερος	intĭmus	εσώτατος
(πβ. Ελλην. ωκύς)	- ocior ταχύτερος	ocissĭmus	ταχύτατος
(prae εμπρός)	- prior πρότερος	prīmus	πρώτος
(prope πλησίον)	- propior εγγύτερος	proxĭmus	εγγύτατος
(πβ. potis, § 42)	- potior δυνατότερος	potissĭmus	ο πιο δυνατός
(ultra πέρα)	- ulterior εξώτερος	ultĭmus	έσχατος

3) Δεν έχουν το ένα από τα δύο παραθετικά:

α´) συγκριτικό, τα επίθετα

falsus ψευδής		falsissimus ψευδέστατος
novus νέος	(recentior από το recens, πρόσφατος)	novissimus έσχατος
sacer ιερός	(sanctior από το sanctus)	sacerrimus ιερότατος
vetus παλαιός	(vetustior από το vetustus)	veterrimus παλαιότατος
και άλλα μερικά∙

β´) υπερθετικό, τα επίθετα

alăcer	εύθυμος	- alacrior	ευθυμότερος
iuvĕnis	νέος	- iunior	νεότερος
senex	γέρος	- senior	πρεσβύτερος
και μερικά άλλα.

Τέσσερα επίθετα, το extĕrus ο έξω, infĕrus ο κάτω, supĕrus ο άνω και postĕrus ο επόμενος στον υπερθετικό βαθμό είναι abundantia (πβ. § 42, 2) δηλ. έχουν δύο τύπους:

exterus	exterior	εξώτερος,	extrēmus	και	extĭmus	εξώτατος
inferus	inferior	κατώτερος	infimus	και	īmus	κατώτατος
superus	superior	υπέρτερος	suprēmus	και	summus	ύψιστος
posterus	posterior	υστερότερος	postrēmus	και	postŭmus	τελευταίος

 Παραθετικά περιφραστικά.- Τα επίθετα σε -us όσα εμπρός από αυτό έχουν φωνήεν, σχηματίζουν κανονικά τα παραθετικά τους περιφραστικώς, δηλ. το συγκριτικό με το magis πιο και το θετικό, και το υπερθετικό με το maxime πολύ και το θετικό:

idoneus επιτήδειος.	- magis	idoneus,	maxime	idoneus
dubi-us αμφίβολος,	- magis	dubius,	maxime	dubius
vacu-us κενός,	- magis	vacuus,	maxime	vacuus

(Πβ. τα αρχαία ελληνικά: φίλος, μάλλον φίλος, μαλιστα φίλος κτλ.).

Σημείωση.Όσα λήγουν σε -quus σχηματίζουν κανονικά τα παραθετικά π.χ. antīquus αρχαίος, antiquior, antiquissimus.

 Παραθετικά επιρρημάτων.- Επιρρήματα που σχηματίζουν παραθετικά στη λατινική (όπως και στην ελληνική) είναι προπάντων όσα παράγονται από επίθετα ακόμη και μερικά που έχουν τοπική ή χρονική σημασία.

Συγκριτικός βαθμός των επιρρημάτων που παράγονται από επίθετα είναι η ενική αιτιατική του ουδετέρου του συγκριτικού του επιθέτου· ο υπερθετικός σχηματίζεται από το θέμα του υπερθετικού του επιθέτου με την κατάληξη -e, όπως:

(rectus)	rectē	ορθά	- rectius	ορθότερα	rectissim-ē ορθότατα
(miser)	miserē	άθλια	- miserius	αθλιότερα	miserrim-e αθλιότατα
(celer)	celeriter	γρήγορα	- celerius	γρηγορότερα	celerrim-e τάχιστα
(acer)	acriter	οξέως	- acrius	οξύτερα	acerrim-e οξύτατα
(gravis)	graviter	βαριά	- gravius	βαρύτερα	gravissim-e βαρύτατα
(facilis)	facilĕ	εύκολα	- facilius	ευκολότερα	facillim-e ευκολότατα
(prudens)	prudenter	συνετά	-prudentius	συνετότερα	prudentissim-e συvετότατα(§48)
(bonus)	bĕnĕ	καλά	- melius	καλύτερα	optim-e άριστα
(malus)	mălĕ	κακά	- peius	χειρότερα	pessim-e χείριστα
non multum	ή paulum	λίγο	- minus	λιγότερο	minim-e ελάχιστα
prope	κοντά (§ 50)		- propius	πλησιέστερα	proxim-e πλησιέστερα
diu			-diutius	περισσότερο χρόνο	diutissim-e πάρα πολύ χρόνο
saepe	πολλές φορές		-saepius	συχνότερα	saepissime συχνότατα

Ανώμαλα παραθετικά επιρρημάτων

multum πολύ magnopĕre (ή magno	plus περισσότερο	plurimum πλείστο
opere) πολύ	magis πιο	maxime πολύ πολύ
—	deterius χειρότερα	deterrime χείριστα
—	ocius γρηγορότερα	ocissime τάχιστα
—	potius πιο	potissimum πολύ πολύ
(πβ. § 50, 2)	prius πρωτύτερα	primum ή primō πρώτα πρώτα
merĭto άξια		meritissimo πολύ άξια
nuper προ ολίγου	(πβ. § 50, 3α´)	nuperrime μόλις προ ολίγου
satis αρκετά	satius καλύτερα,
secus με άλλο τρόπο	(nihilo) secius ή setius «ουδέν ήττον»
(πβ. § 50, 3, β').

συλλογη υλικου στην εκθεση

Α΄ ΦΑΣΗ : Κατανόηση του θέματος ( είδος κειμένου , ζητούμενα )

Β΄ ΦΑΣΗ : Σχεδιάγραμμα

Γ΄ ΦΑΣΗ : Συλλογή υλικού

Δ΄ ΦΑΣΗ : Σύνθεση υλικού

Ε΄ ΦΑΣΗ : Έλεγχος του γραπτού

Η δομή του κειμένου πρέπει να έχει την ακόλουθη δομή :

1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ

2. ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ

3. ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Προκειμένου να καταστεί πιο εύκολη η συλλογή του υλικού , καλό είναι να το αναζητούμε στους ακόλουθους τομείς :

ü  Οικονομικός τομέας : ( αφορά επάγγελμα , βιομηχανία , εμπόριο , ναυτιλία κ.τ.λ. )

ü  Πνευματικός τομέας : ( αφορά πνευματικές λειτουργίες , παιδεία , έρευνα , επιστήμες , τέχνες )

ü  Ψυχικός τομέας : ( αφορά την ψυχική ισορροπία του ατόμου )

ü  Ηθικός τομέας : ( αφορά την ηθική συγκρότηση του ατόμού )

ü  Κοινωνικός τομέας : ( αφορά τη συνύπαρξη , τη συνεργασία , την προαγωγή των θεσμών )

ΕΝΝΟΙΕΣ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΘΟΥΝ

1. Οικονομικός τομέας :

Θετικές έννοιες : επαγγελματικός προσανατολισμός , ορθή επιλογή επαγγέλματος , επαγγελματική συνείδηση , εργατικότητα , παραγωγικότητα , τεχνογνωσία , βελτίωση ποιότητας αγαθών και υπηρεσιών , προσωπική δημιουργία και κοινωνική προσφορά , κάλυψη βιοποριστικών και δευτερευουσών αναγκών , ανάπτυξη των παραγόντων της οικονομίας ( εμπόριο , βιομηχανία , ναυτιλία κ.τ.λ. ) , έλλογη αξιοποίηση πλουτοπαραγωγικών πηγών , αξιοποίηση μηχανής και περιορισμός του ανθρώπινου μόχθου , βελτίωση συνθηκών εργασίας , σύμμετρη εκμετάλλευση του οικολογικού πλούτου , οικολογική ισορροπία

Αρνητικές έννοιες : τυποποίηση , μηχανοποίηση της ζωής , τυφλή προσκόλληση στην ειδίκευση , επαγγελματική αλλοτρίωση , υλικός ευδαιμονισμός , θεοποίηση του χρήματος , υπερκατανάλωση , ανεργία , φτώχεια , παρασιτικά επαγγέλματα, αντιπαραγωγικότητα , συρρίκνωση πρώτων υλών , ενεργειακή κρίση , υπερεκμετάλλευση του οικοσυστήματος , μόλυνση περιβάλλοντος , διαταραχή οικολογικής ισορροπίας

2. Ηθικός + ψυχικός  τομέας :

Θετικές έννοιες : εντιμότητα , δικαιοσύνη , αλήθεια , ειλικρίνεια , αιδώς , εγκράτεια , αλληλεγγύη , αγάπη , ελευθερία , ενδοσκόπηση , αυτογνωσία , ανθρωπισμός , ευγένεια , ευαισθησία , γαλήνη , ηρεμία , ασφάλεια , σιγουριά , θάρρος , επιμονή , υπομονή , αισιοδοξία , αυτοπεποίθηση , ψυχική ισορροπία , εσωτερική πληρότητα , συγκρότηση ηθικής συνείδησης , εμπιστοσύνη στον εαυτό μας , εγκάρδια συναισθηματική ατμόσφαιρα , καταξίωση της ανθρώπινης ύπαρξης , ημέρωση και τελειοποίηση της ανθρώπινης προσωπικότητας

Αρνητικές έννοιες : πάθη , αδυναμίες , συμπλέγματα , ανεντιμότητα , ανειλικρίνεια , ιδιοτέλεια , προκαταλήψεις , υποκρισία , ψευδολογία , ηθικό τέλμα , φιλαυτία , ηθική αναλγησία , αμοραλισμός ( = ανηθικότητα  ) ,  ηθική σήψη , άγχος , αγωνία , ανασφάλεια , μοιρολατρική συμπεριφορά , απαισιοδοξία, έμμονες ιδέες , ψυχική ανισορροπία , αυτοκτονίες , ψυχική ξηρασία και υποταγή , μικροψυχία , υπολογισμός, ιδιοτέλεια , ψεύτικες φιλοφρονήσεις , νοσηρός ναρκισσισμός , άναρχη ελευθερία , αυταρχική καταπίεση , λιποταξία από τις ηθικές αρχές της ζωής , απραξία, αδράνεια , νωθρή αγωνιστικότητα

3. Πνευματικός τομέας :

Θετικές έννοιες : ανάπτυξη κριτικής και προβληματισμού , γόνιμη αμφιβολία και αμφισβήτηση , αναλυτική και συνθετική διαδικασία σκέψης , πολύπλευρη μόρφωση και καλλιέργεια , ανθρωπιστική εκπαίδευση , διαρκής πνευματική εγρήγορση , καλλιέργεια γνωστικών ενδιαφερόντων , διεύρυνση φαντασίας , καλλιέργεια της μνήμης και της αισθητικής αντίληψης , οργάνωση και προγραμματισμός στόχων , συγκρότηση δημιουργικής σκέψης , συγκροτημένη εικόνα του κόσμου , ενίσχυση της έρευνας και κατάκτηση της γνώσης ανθρωποκεντρική γνώση και επιστήμη , αυτόνομη βούληση , καλλιέργεια γλώσσας , πνευματικοί καινοτόμοι που αποκαλύπτουν την αλήθεια , πνευματική καλλιέργεια και πληρότητα που οδηγεί σε ανθρωπιστικές θεωρήσεις της ζωής

Αρνητικές έννοιες : αμάθεια , εφησυχασμός , πνευματική αδράνεια , εγκλωβισμός στην εξειδίκευση , πνευματική μονομέρεια , δογματισμός , προκαταλήψεις , αναχρονιστικές αντιλήψεις , προπαγάνδα και παραπληροφόρηση , πνευματική σύγχυση , ετεροκατευθυνόμενη βούληση , μαζοποίηση , αποπροσανατολισμός , εμπορευματοποίηση της τέχνης και της γνώσης , ξενομανία , υπέρβαση της λογικής και του μέτρου , νοθεία πνεύματος , εγκεφαλική καις στείρα γνώση

4. Κοινωνικός τομέας :

Θετικές έννοιες : υποταγή του ατομικού συμφέροντος στο κοινό συμφέρον , ειρηνική συνύπαρξη , αλληλεγγύη , συνεργασία , διαλλακτικότητα , κοινωνικά συναισθήματα , ισονομία , αξιοκρατία , προαγωγή θεσμών ( εκπαιδευτικοί , οικογενειακοί , θρησκευτικοί , πολιτικοί ) , πολιτικοποίηση , πολιτική αντίληψη , κοινωνικοποίηση , έλεγχος πολιτικής ηγεσίας , διασφάλιση δημοκρατίας και ελευθερίας , αμοιβαιότητα στα βάρη και στις απολαύσεις της ζωής , εθνική συνείδηση , αίσθηση ιστορικής συνέχειας , εθνική αυτογνωσία

Αρνητικές έννοιες :  αλλοτρίωση , ατομικισμός , στείρος ανταγωνισμός , ωφελιμιστικό πνεύμα , ταξικές διακρίσεις , άγονος μιμητισμός , προκαταλήψεις , ρατσισμός , βία , εγκληματικότητα , ναρκωτικά , κρίση πολιτικής συνείδησης , κατάχρηση δικαιωμάτων , αναξιοκρατία , ανομία , δογματικό και φανατικό πνεύμα , εκτροπή από τις αρχές της δημοκρατίας και της ελευθερίας , λαϊκισμός, δημαγωγική συμπεριφορά , κρίση θεσμών , συμφεροντολογικό πνεύμα , ασύδοτη προπαγάνδα , έλλειψη συνεργασίας ,  πολιτιστική κρίση , δελεαστικές πιέσεις από τις « Σειρήνες» της ζωής , προγονολατρεία , μυθοποίηση παρελθόντος , παραχάραξη της ιστορίας εθνική εξάρτηση , εθνικός απομονωτισμός , εθνικός ναρκισσισμός , σοβινισμός       

γλωσσα

: ΓΛΩΣΣΑ

Άκουσα στον Άγιο Πέτρο της Ρώµης το Ευαγγέλιο σε όλες τις γλώσσες. Η Ελληνική αντήχησε άστρο λαµπερό µέσα στη νύχτα.

Βόλφγκανγκ Γκαίτε, 1749-1832, Γερμανός ποιητής & φιλόσοφος

  Σ’ αυτήν την ανάρτηση γίνεται μια προσπάθεια να αποσαφηνιστεί το θέμα της Γλώσσας. Πρόκειται για ένα θέμα μεγάλο, με πολλές πτυχές και υποενότητες. Προσπαθώντας να κατηγοριοποιήσω το θέμα και να επιλέξω τα επιμέρους θέματα με τα οποία θα ήταν προτιμότερο να ασχοληθώ, κατέληξα στα εξής:

Α. Η αξία της γλώσσας.   

 "Τα όρια ενός ανθρώπου καθορίζονται από τα όρια της γλώσσας του. Ludwig Wittgenstein, 1889-1951, Αυστριακός φιλόσοφος

1. Είναι απαραίτητη για την πνευματική μας συγκρότηση: ικανοποιεί τη φιλομάθειά μας, διευρύνει τους γνωστικούς μας ορίζοντες, συμβάλει στην ανάπτυξη της κριτικής μας σκέψης κι έτσι δεν γινόμαστε θύματα της παραπληροφόρησης και της προπαγάνδας. Διαμορφώνοντας λοιπόν το κατάλληλο γλωσσικό υπόβαθρο οδηγούμαστε στην πνευματική ελευθερία…

2. Με την γλώσσα επιτυγχάνεται η ανθρώπινη επικοινωνία, η οποία καθίσταται επιτακτική σε μια εποχή ηθικής ρηχότητας και αλλοτρίωσης σαν τη σημερινή. Έτσι ο άνθρωπος μέσω της γλώσσας εισέρχεται στον ψυχικό κόσμο των ανθρώπων, με αποτέλεσμα να καλλιεργούνται ευαισθησίες και να εκλεπτύνεται ο άνθρωπος σε μια εποχή γενικότερης απευαισθητοποίησης και εσωτερικής δυσαρμονίας.

3. Στα πλαίσια της κοινωνικής ζωής, συμβάλλει στη διαδικασία κοινωνικοποίησης του ατόμου (μετάδοση αξιών, κανόνων και στοιχείων πολιτισμού της κοινωνίας), με το διάλογο επιτυγχάνεται η επίλυση των διαφορών μεταξύ των ανθρώπων.

4. Συνιστά στοιχείο της πολιτιστικής και εθνικής ταυτότητας ενός λαού, αφού μέσω της γλώσσας διασώζεται και μεταδίδεται η λαϊκή δημιουργία στο σύνολό της. Έτσι ο άνθρωπος συνειδητοποιεί την ιδιαιτερότητά του και εξασφαλίζει την ιστορική συνέχεια, αλλά και την ενιαία εθνική του πορεία.

5. Η γλώσσα είναι ο καθρέφτης της κουλτούρας ενός λαού. Μέσω αυτής προοδεύουν τα γράμματα, οι τέχνες και οι επιστήμες, οπότε ενισχύεται η πνευματικότητα και εξευγενίζεται η ανθρώπινη ψυχή.

6. Με τη γλώσσα γεννήθηκε ο πολιτικός λόγος. Μέσα από τη σωστή χρήση του λόγου και την ελεύθερη έκφραση ο λαός πολιτικοποιείται ομαλά και σήμερα που η δημοκρατία δεν είναι υγιής, οι παράγοντες αυτοί μπορούν να συντελέσουν αποφασιστικά στην αποκατάσταση της πολιτικής ζωής.

ΚΕΙΜΕΝΟ 1.

   Οι λέξεις κάθε φορά πέρα από το απλό νόημά τους επιφορτίζονται με τις συνθήκες, το περιβάλλον και τα πρόσωπα προς τα οποία εκφέρονται, μα πιο πολύ διαφοροποιούνται ανάλογα με τη δική μας εσωτερική διάθεση. Ο τρόπος που εκφέρουμε τα όποια λόγια μας παίζει καθοριστικό ρόλο για την πρόσληψή τους. Η μεγαλύτερη αλήθεια, αν λεχθεί με υποκρισία ή ειρωνεία, μπορεί να απωθήσει, και το μεγαλύτερο ψέμα, αν λεχθεί έξυπνα και μειλίχια, μπορεί να γίνει πιστευτό. Αυτό μας ωθεί σε μία αναγκαιότητα, να διακρίνουμε πίσω από τα λόγια τις διαθέσεις και επιπλέον φέρνει στο προσκήνιο ένα άλλο θέμα, αυτό της ειλικρίνειας. Ειλικρίνεια είναι η ταύτιση λόγων και διαθέσεων, λόγων και εσωτερικής κατάστασης, είναι η απαλλαγή από προσωπεία, η ανυπόκριτη αγάπη και ο αυθορμητισμός των συναισθημάτων. Αν όλα αυτά είναι ειλικρίνεια, τότε μάλλον '' πας άνθρωπος ψεύστης ''. Η γλώσσα αναδεικνύεται πλέον όχι μόνο σε απλό μέσο επικοινωνίας αλλά και σε  μέσο κατάδειξης ήθους και ποιότητας.
    Η γλώσσα, όπως και κάθε άλλο χάρισμα, πανανθρώπινο ή ατομικό, εναπόκειται στην ελευθερία μας. Με τη γλώσσα μπορούμε να επαινέσουμε ή να επιπλήξουμε, να τιμήσουμε ή να υβρίσουμε, να διδάξουμε ή να τρομοκρατήσουμε, να εκβιάσουμε ή να ζητήσουμε, να απαιτήσουμε ή να παρακαλέσουμε. Με τη γλώσσα συκοφαντούμε και με τη γλώσσα εγκωμιάζουμε, με τη γλώσσα καβγαδίζουμε και με τη γλώσσα κουβεντιάζουμε. Οι επιλογές μας θα καθορίσουν τη σχέση μας με τοπρόσωπο που θα είναι κάθε φορά ο αποδέκτης των λόγων μας.
   Η γλώσσα γίνεται πλέον ρυθμιστής των σχέσεων και εργαλείο επικίνδυνο στα χέρια μας. Ίσως μάλιστα και όπλο, αν στον καθημερινό αγώνα ξεπέσει σε μέσο αυτοάμυνας ή επίθεσης, επιβολής των απόψεών μας και καταδυνάστευσης των άλλων. Η γλώσσα είναι δύναμη και πολλές φορές μεγάλη. Μια δύναμη που καλούμαστε να την κάνουμε ειρηνοποιό. Οι πολεμοχαρείς διαθέσεις μας εκδηλώνονται αρχικά στον τρόπο που συνδιαλεγόμαστε. (Απόσπασμα από κείμενο της Ευαγγελίας Βελλή)

Παρ’ όλη την μεγάλη αξία της γλώσσας όμως, ενίοτε χρησιμοποιείται από κυβερνήσεις επιδιώκοντας να κάμψουν τη βούληση του δέκτη, με αποτέλεσμα την αλλοτρίωσή του, την ολοσχερή εξάρτησή του και την πλύση του εγκεφάλου του.  Αυτός ο λόγος αποκαλείται Άδικος Λόγος της εξουσίας. 

"Βασικά, η γλώσσα είναι ένα εργαλείο για τη συγκάλυψη της αλήθειας."George Carlin, 1936-2008, Αμερικανός κωμικός

 Β. Χαρακτηριστικά της γλώσσας της εξουσίας:

¯  παραμορφώνει τη γλώσσα με σκοπό να εξυπηρετήσει τις επιδιώξεις και τα συμφέροντα    της εξουσίας.

¯  χρησιμοποιεί τον αυθαίρετο λόγο

¯  επιδιώκει την υποταγή

¯  παραπληροφορεί και παραπλανά

¯  εξωραΐζει την πραγματικότητα

¯  χρησιμοποιεί έννοιες με φορτισμένο ιδεολογικά, εθνικά, ηθικά, πολιτικά) περιεχόμενο, όπως πατρίδα, λαός, έθνος, αριστερά, δεξιά, συντηρητικός -προοδευτικός, προδότης, πατριώτης κλπ.

¯  κινδυνολογεί και εκφοβίζει

¯  μεγεθύνει τη σημασία μιας κατάστασης για να προκληθεί τεχνητή ένταση ή υποβαθμίζει μια άλλη, για να αποπροσανατολίσει τον πολίτη

¯  χρησιμοποιεί τη λαϊκιστική και μεσσιανική ρητορεία.

¯  μεταβάλλει σε αγέλες τα ανθρώπινα πλάσματα

¯   αλλοιώνει/ κάμπτει τη βούληση του δέκτη και τον αλλοτριώνει

¯  χρωματίζει και προσφέρει στην κοινή γνώμη ό,τι συμφέρει στην εξουσία

¯   φορτισμένη ιδεολογικά δεν αντανακλά απλώς, αλλά συμμετέχει στην πάλη των τάξεων

¯  χρησιμοποιεί λανθάνοντα από πλευράς μορφοσύνταξης διατακτικό χαρακτήρα (ευρύτατη χρήση ουσιαστικών συνοδευόμενων από προσδιορισμούς που υπογραμμίζουν δογματικά και απόλυτα αυταπόδεικτες αλήθειες)

¯   κυριαρχεί ο ονοματικός, ενώ περιορίζεται ο ρηματικός ή άλλος παραστατικός ευκρινής λόγος

¯  χρησιμοποιεί τους εξακολουθητικούς χρόνους των ρημάτων

¯  προτιμά το λεκτικό συμβολισμό που καλλιεργεί την αοριστία, τη γενικότητα και τον ημικαταληπτό λόγο

¯  επιδιώκει έντεχνα τη δημιουργία αποστάσεων ανάμεσα στο σοφό πομπό και στον ασήμαντο δέκτη

Στο περιεχόμενο :

¯  μηδενίζει τη σκέψη και την κριτική

¯  προβάλλει δομικά αντικριτικά στοιχεία

¯  επιβάλλει με δογματικότητα και απολυτότητα τα μηνύματα του πομπού

¯  είναι γλώσσα αποστεωμένη και μουσειακή, γιατί δεν ερευνά, δεν κρίνει, δε συσχετίζει, δε διαλέγεται

¯  είναι αυταρχική (δεν αφήνει περιθώρια διαλόγου)

¯  με την υπέρβαση της πραγματικότητας και τη γενίκευση του λεκτικού συμβολισμού υποβάλλει τα περιεχόμενα των μηνυμάτων της, στεγαζόμενα σε αποδεκτές και μεγάλες αξίες (πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια)

¯  είναι γλώσσα φθοράς και διαφθοράς (διασαλεύει αυθαίρετα τη σχέση συμβόλων και συμβολιζομένων, σημαινόντων και σημαινομένων)

¯   η στρέβλωση και η αυθαιρεσία θριαμβεύουν σε βάρος της γλώσσας

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ:

ΚΕΙΜΕΝΟ 2. 

Για να ξαναχτισθεί η χώρα πρέπει να αρχίσουμε από την αρχή. Η κυβέρνηση μου δε θα λέει ψέματα και δε θα λέει απατά το λαό, όπως οι προηγούμενες κυβερνήσεις. Η ανοικοδόμηση της χώρας μπορεί να γίνει μόνο από τον ίδιο το λαό, με τις δικές του προσπάθειες, με τη θέληση του, χωρίς καμία βοήθεια απ' έξω. Όχι οι ταξικές θεωρίες, αλλά οι αιώνιοι νόμοι θα είναι η βάση της ανάκαμψης: στόχος μας είναι ο αγώνας για να διατηρηθεί η ύπαρξη του γερμανικού λαού. Μόνο η ισχύς θα φέρει την παγκόσμια ειρήνη. Τα κόμματα που εκπροσωπούν τάξεις πρέπει να καταστραφούν. Ποτέ δε θα ξεφύγω από το στόχο μου να ξεριζώσω το μαρξισμό και τους συνοδοιπόρους του από τη Γερμανία. 'Ένας πρέπει να είναι ο νικητής εδώ: ή ο μαρξισμός ή ο γερμανικός λαός. Και η Γερμανία θα είναι η νικηφόρα. Η εθνική ενότητα, που θα βασίζεται πάνω στο Γερμανό αγρότη και στο Γερμανό εργάτη θα είναι η βάση της μελλοντικής κοινωνίας. Πιστεύουμε στην αξία της προσωπικότητας, στη δημιουργική δύναμη του ατόμου, θα καταπολεμήσουμε όλες τις εκδηλώσεις του κοινοβουλευτικού δημοκρατικού συστήματος. Το τέλος της διαφθοράς στη δημόσια ζωή θα συμβαδίζει με την ανάκτηση της γερμανικής τιμής. Οι νέοι άνθρωποι θα έχουν μέσα τους ενσταλάξει τις μεγάλες παραδόσεις του γερμανικού παρελθόντος. Αυτό θα είναι ένα πρόγραμμα αναγέννησης σε όλους τους τομείς της ζωής, άτεγκτο απέναντι σε οποιονδήποτε ενεργήσει ενάντιο στο έθνος και φιλικό απέναντι σε οποιονδήποτε επιθυμεί να αγωνιστεί για την ανάσταση του λαού και του έθνους μας. Γερμανικέ λαέ, δώσε μας τέσσερα χρόνια και μετά κρίνε μας και καταδίκασε μας. Γερμανικέ λαέ, δώσε μας τέσσερα χρόνια και ορκίζομαι ότι με τον τρόπο που εγώ ανέλαβα αυτό το έργο, με τον ίδιο τρόπο θα είμαι πρόθυμος και φύγω.

Δεν μπορώ να απαλλαγώ από την πίστη μου στο λαό μου ούτε να ξεφύγω οπό την πεποίθηση ότι αυτό το έθνος θα αναστηθεί ξανά, ούτε να απομακρυνθώ από την αγάπη μου σ' αυτό, στο λαό μου, και είμαι απόλυτο πεπεισμένος ότι θα έρθει η ώρα που τα εκατομμύριο που σήμερα μας μισούν, θα σταθούν πλάι μας και μαζί με μας θα καλωσορίσουν αυτό που έχουμε δημιουργήσει μαζί, που έχουμε αγωνισθεί γι’ αυτό ενάντια σε δυσκολίες και το αποκτήσαμε με θυσίες: το νέο Γερμανικό Ράιχ, του μεγαλείου και της τιμής, της ισχύος και της δόξας και της δικαιοσύνης. Αμήν.
Απόσπασμα από την ομιλία του Α: Χίτλερ προς τους μεγαλοβιομηχάνους, στις 11 Φεβρουαρίου του 1933.

Γ. Η κρίση της ελληνικής γλώσσας

Το σύγχρονο γλωσσικό πρόβλημα είναι αυτό που έχει εμφανιστεί με την διαπίστωση πως το γλωσσικό αίσθημα, ιδιαίτερα των νέων, αλλοιώνεται με αποτέλεσμα να περιορίζεται και να νοθεύεται το λεξιλόγιο και να παρουσιάζονται προβλήματα απόδοσης των νοημάτων τόσο στον προφορικό, όσο και στο γραπτό λόγο.

Μερικά δείγματα κρίσης της γλώσσας σήμερα είναι τα παρακάτω:

• η άκριτη υιοθέτηση ξένων λέξεων
• η συρρίκνωση , ο περιορισμός και η τυποποίηση του καθημερινού λεξιλογίου (λεξιπενία)
• η βραχυλογία, η ελλειπτική έκφραση
• η γλωσσοπλασία, δηλ. η παραγωγή νεολογισμών
• η συνθηματολογική χρήση της γλώσσας
• η λανθασμένη χρήση του λεξιλογίου 
• η έντονη βωμολοχία- υβρεολογία
• η έλλειψη ακριβολογίας στην έκφραση κ.λ.π.

Αίτια της κρίσης της γλώσσας σήμερα: 

• Η ελλιπής γλωσσική παιδεία - Οι αδυναμίες του τεχνοκρατικού και εξειδικευμένου εκπαιδευτικού συστήματος στη διδασκαλία της νεοελληνικής γλώσσας.

• Επικράτηση των σύγχρονων μέσων μαζικής επικοινωνίας: α)  στηρίζονται περισσότερο στην εικόνα από ό,τι στη γλώσσα και στον προφορικό λόγο αντί για το γραπτό λόγο, β) προβάλλουν εκπομπές με χαμηλή γλωσσική ποιότητα - αδικαιολόγητα λάθη παρουσιαστών που εμπεδώνονται στη συνείδηση του πολύ κόσμου, επικρατούν και δύσκολα διορθώνονται, γ) η συνθηματολογική χρήση της γλώσσας που προβάλλεται μέσω των διαφημίσεων κ.λ.π

• Επικράτηση της νεανικής «αργκό» στις συνομιλίες μεταξύ των νέων, ενός κώδικα ιδιαίτερα αφαιρετικού και υπαινικτικού με πολλές συναισθηματικές εκφράσεις 
• Η αύξηση υλικών απαιτήσεων έναντι των πνευματικών οδηγεί στη διαφορετική ιεράρχηση των αξιών και στην αδιαφορία του ανθρώπου για την πνευματική καλλιέργεια. (ηθική κρίση)
• Εισχώρηση πολλών ξένων λέξεων και εκφράσεων 
• Η απομόνωση του σύγχρονου ανθρώπου (η έλλειψη επικοινωνίας στις ανθρώπινες σχέσεις έχει ως αποτέλεσμα τη σταδιακή συρρίκνωση της γλώσσας
• Απομάκρυνση του Νεοέλληνα από την παράδοση 
• Πολιτική αλλοτρίωση – «ξύλινη γλώσσα»

(πηγή: "Ιδέες και επιχειρήματα για την Εκφραση - Εκθεση, β' τόμος, εκδ. Κέδρος, Α. Γιαβρής - Θ. Στουφής και "Λόγου Σπουδή", Εκθεση - Εκφραση, τόμος β', γ' λυκείου, εκδ. Σαββάλα, Τ. Δ. Κωστάλα)

ΚΕΙΜΕΝΟ 3. 

     « Η γλώσσα είναι «άξια», όχι εργαλείο»

Ακούμε γύρω μας, διαβάζουμε στα έντυπα μία μορφή ελληνικής γλώσσας με έντονα χαρακτηριστικά του πρόχειρου, ανεπεξέργαστου, άχρωμου και ισοπεδωμένου λόγου, χωρίς την ποιότητα των επιλογών, τη δημοτικότητα, την εκφραστικότητα και την ποικιλία που επιτρέπει μία μακρόχρονης καλλιέργειας γλώσσας, όπως η Ελληνική.

Το να κλείσουμε τα μάτια μας μπροστά στο πρόβλημα, να φερόμαστε σαν να είναι όλα ρόδινα στη γλώσσα μας και να εφησυχάζουμε, χαρακτηρίζοντας «κινδυνολογίες νοσταλγών της καθαρεύουσας ή αρχαιόπληκτων» τις ανησυχίες που εκφράζονται από πολλούς για τη γλώσσα μας, είναι μία προκλητική ως «χαζοχαρούμενη» στάση απέναντι σε ένα καίριο πνευματικό, παιδευτικό και κοινωνικό πρόβλημα, που είναι το πρόβλημα της γλώσσας.

Το πρόβλημα της ποιότητας της γλώσσας, όταν είσαι υποψιασμένος, το συνειδητοποιείς καθημερινά σε πολλές περιπτώσεις: όταν διαπιστώνεις πως πολλοί μαθητές δε γνωρίζουν τη σημασία λέξεων, όπως θητεία, αμοιβαία, αντικρούω, όντως επώδυνος, ακαριαία, παρεμπιπτόντως, προσήλιος, προσάπτω, αμηχανία κ.ά., όταν διαβάζεις δημοσιογραφικά κείμενα όπου γράφεται: «η αντιπροσωπεία δέχτηκε από τον πρωθυπουργό» (με τη σημασία του «έγινε δεκτή»!) ή «τα μέλη της επιτροπής υπεραμύνθηκαν την ανάγκη του πόθεν έσχες» (αντί «υπεραμύνθηκαν της ανάγκης») ή «το νομοσχέδιο, δήλωσε ο υπουργός, επιδέχεται βελτίωσης» (αντί «επιδέχεται βελτίωση») κ.λ.π. όταν η δωροληψία, σε επίσημη γραπτή γλώσσα δικαστηρίου, γίνεται παθητική δωροδοκία … όταν «βάζεις» του αλλουνού προβλήματα ή ερωτήσεις (αντί να του «θέτεις»), όταν ακούς στο ραδιόφωνο και στην τηλεόραση»των πατριωτών», «των στοιχειώδων προϋποθέσεων», «της διεθνής τρομοκρατίας» κ.ά., όταν κάνουμε τα πάντα με το … κάνω: πόλεμο, ειρήνη, έρωτα, επιχείρηση, κατάθεση, σαγανάκι, λόγο, επίθεση, καβγά, παιχνίδι, μούτρα, λεφτά, πίσω ..

Τέτοιες όμως διαπιστώσεις δεν πρέπει να καταλήγουν σε αφορισμούς, σε θρήνους και κοπετούς ή σε εύκολες επικρίσεις αλλά σε ενημέρωση των πολιτών, σε ευαισθητοποίηση και εγρήγορση. Πρέπει να οδηγούν σε καλύτερη διδασκαλία της γλώσσας στο σχολείο (στα «τρία ρ» της εκπαίδευσης: προφορά – γραμματική – ορθογραφία), σε καλύτερα ακούσματα από την τηλεόραση και το ραδιόφωνο, σε καλύτερα και περισσότερα διαβάσματα, σε επαφή με πρότυπα γλώσσας, σε εξοικείωση με καλύτερης ποιότητας λόγο. Και κάτι ακόμη: σε επαφή των νέων παιδιών με τα παλιότερα Ελληνικά μας, τη λόγια, τη βυζαντινή και την αρχαία γλωσσική μας παράδοση, με τις πρώτες έννοιες και μορφές των λέξεων.

Το ότι και άλλες χώρες έχουν ανάλογα προβλήματα, το ότι υπάρχει μία ευρύτερη κρίση σε πολλούς τομείς της ζωής του σύγχρονου ανθρώπου, το ότι η εικόνα τείνει να περιορίσει το λόγο δε λύνουν ούτε απαλύνουν το δικό μας πρόβλημα.

Ας μάθουμε να νιώθουμε τη γλώσσα καθρέφτισμα της σκέψης και του κόσμου μας, ταυτότητα του εαυτού μας και της χώρας μας, καταστάλαγμα της ιστορίας, της καλλιέργειας και του πολιτισμού μας, προϊόν ιδιαίτερης ευαισθησίας και μέριμνας. Ας μάθουμε, δηλαδή, να αισθανόμαστε τη γλώσσα μας ως αξία και όχι ως απλό χρηστικό εργαλείο, και τότε θα αλλάξει άρδην η σχέση μας με τη γλώσσα και ο τρόπος που τη μεταχειριζόμαστε.

Ο εφησυχασμός, οι βαθυστόχαστες ερμηνείες, οι ιδεολογικές επιθέσεις και μερικά ψευτοπροοδευτικά ιδεολογήματα, υπολείμματα του παλιότερου γλωσσικού μας εμφυλίου, δεν οδηγούν πουθενά. Το ίδιο και οι κινδυνολογίες, οι αφελείς ερμηνείες και η σφαλερή ταύτιση της ζωντανής εξέλιξης της γλώσσας μας με φθορά και παρακμή. Η νηφαλιότητα, η επαγρύπνηση, η ευαισθησία, η ενημέρωση, η συνεχής ενασχόληση με τη γλώσσα, που πραγματικά είναι «έργο ζωής», μπορούν να εξασφαλίσουν στην ατομική χρήση της ελληνικής γλώσσας την ποθητή ποιότητα και την αξιοποίηση των πραγματικών δυνατοτήτων της.

Απόσπασμα από άρθρο του Γ. Μπαμπινιώτη, καθηγητή Γλωσσολογίας, πρύτανη του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην εφημερίδα «Τα Νέα» (13/02/1995)

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

Α.     Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου 100 - 120 λέξεις.

Β1.   α. Να βρείτε τα συνώνυμα των λέξεων: επικρίσεις, υπεραμύνθηκαν, εγρήγορση, καταστάλαγμα, προϊόν. β. Να βρείτε τα αντώνυμα των λέξεων: χρηστικό. βαθυστόχαστες, παρακμή, ατομική, ευαισθησία.

Β2.  Να γράψετε πέντε σύνθετες λέξεις με α΄ και πέντε με β΄ συνθετικό της λέξης γλώσσα.

Β.3. Γιατί κατά την άποψη του συγγραφέα η γλώσσα είναι άξια και όχι εργαλείο; 

Β.4. Πώς αναπτύσσει ο συγγραφέας την τρίτη παράγραφο;

Γ.      ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ:

       Συμμερίζεστε την άποψη του συγγραφέα ότι υπάρχει πρόβλημα ποιότητας στη γλώσσας μας; Αν ναι, να παρουσιάσετε τους κινδύνους αυτού του προβλήματος και να προτείνετε τρόπους αντιμετώπισης του. Υποθέστε ότι εκθέτετε τις απόψεις σας γράφοντας επιστολή σε εφημερίδα (400 -450 λέξεις περίπου)      

                                                                                  

5.3 γλώσσα

1. Να συμπληρώσετε ρήματα που δηλώνουν άλλες λειτουργίες της γλώσσας.

    με τη γλώσσα ο άνθρωπος   ....................    ......................    .............................     ...........................

     ......................   ...............................    ...............................     .................................    .......................

        

2. Να συμπληρώσετε ρήματα που συνδυάζονται με το ουσιαστικό η γλώσσα.

    Η γλώσσα   .........................   Η γλώσσα   .........................

    Η γλώσσα   .........................   Η γλώσσα   .........................                  

    Η γλώσσα   .........................   Η γλώσσα   .........................                  

    Η γλώσσα   .........................   Η γλώσσα   .........................                  

3. Να συμπληρώσετε ουσιαστικά που συνδυάζονται με το επίθετο γλωσσικός, -ή, -ό.

γλωσσικός, -ή, -ό   .........................  γλωσσικός, -ή, -ό   .........................

γλωσσικός,-ή,-ό .........................     γλωσσικός, -ή, -ό   .........................        

                                          

γλωσσικός, -ή, -ό ......................... γλωσσικός, -ή, -ό   .........................          

 γλωσσικός,-ή,-ό .........................     γλωσσικός, -ή, -ό   ......................... 

                                                 

 γλωσσικός, -ή, -ό   .........................     γλωσσικός, -ή, -ό   .........................

4. Να συμπληρώσετε συνώνυμα του ρήματος αλλοιώνεται που συνδυάζονται με το ουσιαστικό γλώσσα.

    .........................  η γλώσσα     .........................  η γλώσσα

    .........................  η γλώσσα     .........................  η γλώσσα

 (Γλωσσικές ασκήσεις: "Πειστικός λόγος"- Σπ. Κούτρας, εκδ. Σαββάλας)

ΑΡΧΑΙΑ - ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

Ασκήσεις στους λανθάνοντες υποθετικούς λόγους....

Πατήστε το link παρακάτω και λύστε τις ασκήσεις με τους λανθάνοντες υποθετικούς λόγους

Λανθάνοντες υποθετικοί λόγοι (είναι στη σελίδα 103)